9 điều về thuốc chống viêm không steroid (NSAIDs) có thể bạn chưa biết
06/04/2026
BLOG
Thuốc chống viêm không steroid (NSAIDs) là nhóm thuốc phổ biến dùng giảm đau, hạ sốt và chống viêm, được sử dụng rộng rãi cả kê đơn và không kê đơn. Việc hiểu rõ cơ chế tác dụng, chỉ định, tác dụng phụ và yếu tố an toàn là cần thiết cho nhân viên y tế và người dùng. Bài viết tổng hợp từ tài liệu chuyên môn StatPearls (NCBI), cung cấp thông tin về cách dùng, hiệu quả, rủi ro và lưu ý quan trọng. Nội dung chỉ mang tính tham khảo, không thay thế tư vấn y tế.
Thuốc chống viêm không steroid (NSAIDs) là gì và được sử dụng trong những trường hợp nào?
Thuốc chống viêm không steroid(NSAIDs) là nhóm thuốc được phê duyệt sử dụng với vai trò hạ sốt, giảm đau và chống viêm. Nhờ những đặc tính này, NSAIDs được sử dụng trong nhiều tình trạng bệnh lý thường gặp.
Các chỉ định thường gặp của NSAIDs bao gồm:
Đau cơ
Đau bụng kinh
Các bệnh lý viêm khớp
Sốt
Bệnh gout
Đau nửa đầu
Giảm đau trong chấn thương cấp tính
Hỗ trợ giảm nhu cầu sử dụng opioid trong một số trường hợp
Việc sử dụng Thuốc chống viêm không steroid(NSAIDs) cần được cân nhắc phù hợp với từng tình trạng bệnh lý và đặc điểm của người bệnh.
Thuốc chống viêm không steroid (NSAIDs) là gì và được sử dụng trong những trường hợp nào?
Phân loại các thuốc NSAIDs
NSAIDs thường được phân loại dựa trên cấu trúc hóa học và mức độ chọn lọc đối với enzyme cyclooxygenase (COX).
Các nhóm NSAIDs bao gồm:
Salicylates acetyl hóa: aspirin
Salicylates không acetyl hóa: diflunisal, salsalate
Propionic acids: naproxen, ibuprofen
Acetic acids: diclofenac, indomethacin
Enolic acids: meloxicam, piroxicam, tenoxicam
Anthranilic acids: meclofenamate, mefenamic acid
Naphthylalanine: nabumetone
NSAIDs chọn lọc COX-2: celecoxib, etoricoxib
Ngoài dạng uống, một số NSAIDs còn được sử dụng dạng bôi ngoài da, ví dụ như diclofenac dạng gel, thường dùng trong điều trị viêm gân cấp, bong gân cổ chân và các chấn thương phần mềm.
Một số NSAIDs chọn lọc COX-2 trước đây như rofecoxib và valdecoxib đã bị rút khỏi thị trường do liên quan đến nguy cơ tim mạch.
Cơ chế tác dụng của NSAIDs
Cơ chế tác dụng chính của thuốc chống viêm không steroid(NSAIDs) là ức chế enzyme cyclooxygenase (COX).
Enzyme COX có vai trò chuyển đổi acid arachidonic thành các chất trung gian như:
Thromboxanes
Prostaglandins
Prostacyclins
Các chất này đóng vai trò quan trọng trong quá trình viêm, điều hòa thân nhiệt và cảm nhận đau.
Khi NSAIDs ức chế enzyme COX, quá trình hình thành các chất trung gian gây viêm bị giảm, từ đó giúp:
Giảm đau
Giảm viêm
Hạ sốt
Vai trò của COX-1 và COX-2
Trong cơ thể có hai dạng enzyme cyclooxygenase chính:
COX-1 được biểu hiện thường xuyên trong cơ thể và đóng vai trò quan trọng trong:
Bảo vệ niêm mạc dạ dày
Duy trì chức năng thận
Hỗ trợ kết tập tiểu cầu
COX-2 không được biểu hiện thường xuyên mà thường được kích hoạt khi xảy ra phản ứng viêm.
Phần lớn NSAIDs là không chọn lọc, tức là ức chế cả COX-1 và COX-2. Trong khi đó, NSAIDs chọn lọc COX-2 chỉ tác động lên COX-2 và thường có hồ sơ tác dụng phụ khác biệt.
Do COX-1 liên quan đến bảo vệ niêm mạc dạ dày, các thuốc chọn lọc COX-2 có thể giúp giảm viêm mà ít ảnh hưởng đến niêm mạc dạ dày hơn so với NSAIDs không chọn lọc.
Cách sử dụng và đường dùng của thuốc chống viêm không steroid (NSAIDs)
Thuốc chống viêm không steroid(NSAIDs) thường được sử dụng phổ biến nhất ở dạng viên uống.
Một số liều dùng phổ biến của NSAIDs không kê đơn bao gồm:
Ibuprofen: 200 mg, dùng 1–2 viên mỗi 4–6 giờ khi cần, tối đa 1200 mg/ngày
Aspirin: 325 mg, dùng 1–2 viên mỗi 4 giờ hoặc 3 viên mỗi 6 giờ, tối đa 4000 mg/ngày
Naproxen sodium: 220 mg, dùng 1–2 viên mỗi 8–12 giờ, tối đa 660 mg/ngày
Ngoài dạng uống, NSAIDs còn có các dạng dùng khác như:
Dạng bôi ngoài da (gel, dung dịch, miếng dán)
Dạng tiêm truyền tĩnh mạch
Dạng tiêm bắp
Ví dụ, ibuprofen có thể được sử dụng đường truyền tĩnh mạch trong một số trường hợp cần giảm đau hoặc hạ sốt.
CaptionCách sử dụng và đường dùng của thuốc chống viêm không steroid (NSAIDs)
Tác dụng không mong muốn của NSAIDs
Thuốc chống viêm không steroid(NSAIDs) có thể gây ra nhiều tác dụng không mong muốn liên quan đến nhiều cơ quan trong cơ thể.
Tác dụng trên dạ dày – ruột
Các tác dụng phụ trên dạ dày thường liên quan đến việc ức chế COX-1, làm giảm sản xuất prostaglandins có vai trò bảo vệ niêm mạc dạ dày.
Nguy cơ tổn thương dạ dày cao hơn ở những người:
Có tiền sử loét dạ dày
Sử dụng NSAIDs kéo dài
Trong một số trường hợp, việc sử dụng Thuốc chống viêm không steroid(NSAIDs) chọn lọc COX-2 có thể là lựa chọn ít nguy cơ hơn.
Tác dụng trên thận
Thuốc chống viêm không steroid(NSAIDs) có thể ảnh hưởng đến chức năng thận do làm giảm sản xuất prostaglandins — những chất đóng vai trò quan trọng trong điều hòa lưu lượng máu tại thận.
Các biến chứng có thể bao gồm:
Tăng huyết áp
Suy thận cấp
Rối loạn nước và điện giải
Hoại tử nhú thận
Hội chứng thận hư
Viêm thận kẽ
Nguy cơ cao hơn ở bệnh nhân có bệnh thận sẵn có.
Tác dụng trên tim mạch
Việc sử dụng NSAIDs có thể làm tăng nguy cơ:
Nhồi máu cơ tim
Huyết khối
Rung nhĩ
Trong số các NSAIDs, diclofenac được ghi nhận có nguy cơ liên quan đến biến cố tim mạch cao hơn so với một số thuốc khác.
Tác dụng trên gan
Tổn thương gan do thuốc chống viêm không steroid(NSAIDs) ít gặp hơn so với các tác dụng phụ khác, tuy nhiên vẫn có thể xảy ra.
Một số trường hợp hiếm gặp có thể xuất hiện:
Vàng da
Viêm gan
Hoại tử gan
Suy gan
NSAIDs cần được tránh sử dụng ở bệnh nhân có rối loạn chức năng gan.
Tác dụng trên hệ huyết học
Một số NSAIDs không chọn lọc có thể ảnh hưởng đến chức năng tiểu cầu do tác dụng chống kết tập tiểu cầu.
Nguy cơ cao hơn ở bệnh nhân:
Có tiền sử loét tiêu hóa
Rối loạn đông máu
Chuẩn bị phẫu thuật
Các tác dụng phụ khác
Một số phản ứng ít gặp hơn có thể bao gồm:
Phản ứng dị ứng
Mày đay
Các phản ứng liên quan đến đường hô hấp
Chống chỉ định khi sử dụng NSAIDs
Thuốc chống viêm không steroid(NSAIDs) chống chỉ định trong các trường hợp sau:
Quá mẫn với NSAIDs hoặc salicylates
Có tiền sử phản ứng dị ứng sau khi sử dụng NSAIDs
Sau phẫu thuật bắc cầu động mạch vành
Tam cá nguyệt thứ ba của thai kỳ
Suy thận nặng
Việc sử dụng NSAIDs trong các trường hợp này có thể làm tăng nguy cơ biến chứng nghiêm trọng.
Theo dõi trong quá trình sử dụng NSAIDs
Trong một số trường hợp, đặc biệt khi sử dụng thuốc chống viêm không steroid(NSAIDs) kéo dài, cần thực hiện theo dõi:
Công thức máu (CBC)
Chức năng thận
Chức năng gan
Việc theo dõi thường được khuyến nghị ở bệnh nhân có nguy cơ cao hoặc có bệnh lý nền liên quan đến gan hoặc thận.
Độc tính của NSAIDs
Độc tính do NSAIDs có thể biểu hiện dưới nhiều hình thức khác nhau.
Các biến chứng có thể bao gồm:
Xuất huyết tiêu hóa
Tăng huyết áp
Tổn thương gan
Tổn thương thận
Trong trường hợp quá liều cấp tính, triệu chứng thường nhẹ hoặc không rõ ràng. Tuy nhiên, trong một số trường hợp nặng, có thể xuất hiện:
Toan chuyển hóa
Co giật
Hôn mê
Suy thận cấp
Ngoài ra, độc tính thần kinh có thể gây:
Buồn ngủ
Lú lẫn
Rối loạn thị giác
Ù tai
Nhức đầu
Vai trò của đội ngũ y tế trong sử dụng NSAIDs an toàn
Thuốc chống viêm không steroid(NSAIDs) là nhóm thuốc được sử dụng rộng rãi trong cộng đồng, vì vậy việc giáo dục người bệnh về cách sử dụng thuốc an toàn là rất quan trọng.
Việc phối hợp giữa các thành viên trong đội ngũ y tế đóng vai trò quan trọng, bao gồm:
Bác sĩ: xác định chỉ định điều trị
Dược sĩ: kiểm tra liều dùng và tương tác thuốc
Điều dưỡng: theo dõi tiền sử dùng thuốc
Nhân viên y tế: hướng dẫn người bệnh sử dụng thuốc đúng cách
Sự phối hợp hiệu quả giữa các thành viên giúp đảm bảo bệnh nhân được sử dụng thuốc với liều phù hợp, đạt hiệu quả điều trị và hạn chế nguy cơ tác dụng phụ.
Vai trò của đội ngũ y tế trong sử dụng NSAIDs an toàn
Kết luận
Thuốc chống viêm không steroid(NSAIDs) là nhóm thuốc quan trọng trong điều trị đau, sốt và các bệnh lý viêm. Tuy nhiên, do có thể gây ra nhiều tác dụng không mong muốn trên nhiều cơ quan khác nhau, việc sử dụng NSAIDs cần được cân nhắc cẩn thận dựa trên tình trạng bệnh và đặc điểm của từng bệnh nhân.
Hiểu rõ cơ chế tác dụng, chỉ định và các nguy cơ liên quan giúp tối ưu hiệu quả điều trị và hạn chế biến chứng khi sử dụng nhóm thuốc này trong thực hành lâm sàng.
Tài liệu tham khảo
Bài viết được biên dịch từ nguồn tài liệu chuyên môn:
Ghlichloo I, Gerriets V. Nonsteroidal Anti-Inflammatory Drugs (NSAIDs) StatPearls Publishing, NCBI Bookshelf.