Giỏ hàng

Viêm đường hô hấp cấp: Nguyên nhân, triệu chứng và cách phòng ngừa

20/04/2026
BLOG

Viêm đường hô hấp cấp là tình trạng nhiễm trùng phổ biến, có thể gặp ở mọi lứa tuổi, đặc biệt gia tăng khi thời tiết thay đổi hoặc sức đề kháng suy giảm. Bệnh thường khởi phát nhanh với các triệu chứng như ho, sốt, sổ mũi, đau họng, gây ảnh hưởng không nhỏ đến sinh hoạt và sức khỏe. Vậy viêm đường hô hấp cấp do đâu, nhận biết như thế nào và phòng ngừa ra sao để hạn chế tái phát? Hãy cùng tìm hiểu trong bài viết dưới đây.

Viêm đường hô hấp cấp là gì?

Viêm đường hô hấp cấp hay nhiễm trùng đường hô hấp cấp (Acute Respiratory Infection – ARI) là tình trạng bệnh khởi phát đột ngột ảnh hưởng đến đường hô hấp và phổi, thường do các tác nhân gây nhiễm trùng. Đây là một trong những nhóm bệnh phổ biến nhất trên toàn thế giới, có thể gặp ở mọi lứa tuổi và trong nhiều điều kiện kinh tế, xã hội khác nhau.
viêm đường hô hấp cấp
Viêm đường hô hấp cấp là tình trạng bệnh khởi phát đột ngột ảnh hưởng đến đường hô hấp và phổi, thường do các tác nhân gây nhiễm trùng.
Viêm đường hô hấp cấp được chia thành hai nhóm chính:
  • Viêm đường hô hấp trên bao gồm các bệnh ảnh hưởng đến mũi, họng và xoang.
  • Viêm đường hô hấp dưới ảnh hưởng đến khí quản, phế quản và phổi. Một số bệnh thường gặp thuộc nhóm này bao gồm cảm lạnh thông thường, cúm, viêm phế quản và viêm phổi.
Gánh nặng bệnh tật do viêm đường hô hấp cấp trên toàn cầu là rất lớn. Nhiều thống kê cho thấy mỗi năm có hàng trăm nghìn ca tử vong liên quan đến nhóm bệnh này, trong đó viêm phổi chiếm tỷ lệ cao nhất. Bệnh đặc biệt phổ biến ở trẻ em dưới 5 tuổi và người cao tuổi. Tại các khu vực đang phát triển, điều kiện vệ sinh chưa đảm bảo, môi trường sống đông đúc và hạn chế tiếp cận dịch vụ y tế làm gia tăng nguy cơ bùng phát bệnh. Ở những khu vực đô thị đông dân và có khí hậu nhiệt đới như tại Việt Nam, sự thay đổi thời tiết theo mùa và mật độ dân cư cao cũng góp phần làm tăng tần suất mắc viêm đường hô hấp cấp.
Phần lớn các trường hợp viêm đường hô hấp cấp do virus gây ra, tuy nhiên cũng có thể do vi khuẩn hoặc hiếm hơn là nấm. Các bệnh này có khả năng lây lan nhanh thông qua giọt bắn khi ho, hắt hơi hoặc nói chuyện. Mặc dù nhiều trường hợp có thể tự hồi phục, các trường hợp nặng có thể dẫn đến nhập viện hoặc tử vong nếu không được phát hiện và xử trí kịp thời.
 

Nguyên nhân và yếu tố nguy cơ của viêm đường hô hấp cấp

  • Nguyên nhân chính gây nhiễm trùng đường hô hấp cấp là virus. Rhinovirus là tác nhân phổ biến gây cảm lạnh thông thường, virus cúm gây bệnh cúm, và virus hợp bào hô hấp (RSV) thường gây bệnh nặng ở trẻ nhỏ. Ngoài ra, còn có các virus khác như parainfluenza, adenovirus và một số loại coronavirus.
  • Các nguyên nhân do vi khuẩn thường xuất hiện sau khi virus làm tổn thương lớp niêm mạc đường hô hấp. Một số vi khuẩn thường gặp bao gồm Streptococcus pneumoniae và Haemophilus influenzae. Trong một số trường hợp hiếm gặp, viêm đường hô hấp cấp có thể do nấm, đặc biệt ở những người suy giảm miễn dịch.
  • Sự lây truyền bệnh xảy ra qua giọt bắn trong không khí, tiếp xúc trực tiếp hoặc tiếp xúc với các bề mặt bị nhiễm bẩn. Người bệnh thường có khả năng lây nhiễm mạnh nhất trong giai đoạn có triệu chứng, thường từ 1 đến 3 ngày trước và sau khi xuất hiện triệu chứng.
  • Một số yếu tố môi trường làm tăng nguy cơ mắc viêm đường hô hấp cấp bao gồm không khí lạnh và khô, môi trường sống đông đúc và thông khí kém. Thói quen hút thuốc, ô nhiễm không khí và điều kiện vệ sinh chưa đảm bảo cũng làm suy yếu hàng rào bảo vệ tự nhiên của đường hô hấp.
  • Trẻ em thường mắc viêm đường hô hấp cấp nhiều lần trong năm do hệ miễn dịch chưa hoàn thiện. Người lớn trung bình mắc ít hơn nhưng vẫn có nguy cơ khi tiếp xúc với môi trường đông người. Các nhóm nguy cơ cao bao gồm trẻ nhỏ, người cao tuổi, người suy giảm miễn dịch và người mắc các bệnh mạn tính như hen phế quản, đái tháo đường hoặc bệnh tim mạch.
  • Ngoài ra, tình trạng suy dinh dưỡng và thiếu hụt vitamin cũng có thể làm giảm khả năng miễn dịch của cơ thể. Trong điều kiện khí hậu nhiệt đới, virus có thể lưu hành quanh năm, khiến nguy cơ mắc viêm đường hô hấp cấp luôn tồn tại.
  • Khoảng 5 đến 10 phần trăm trường hợp nhiễm virus có thể tiến triển thành nhiễm khuẩn thứ phát, làm tăng nguy cơ biến chứng như viêm phổi.
viêm đường hô hấp cấp
Nguyên nhân của viêm đường hô hấp cấp.

Triệu chứng của viêm đường hô hấp cấp

Triệu chứng của viêm đường hô hấp cấp phụ thuộc vào vị trí nhiễm trùng và mức độ nặng của bệnh.
  • Viêm đường hô hấp trên thường gây nghẹt mũi, chảy mũi, hắt hơi, đau họng, ho, đau đầu và sốt nhẹ. Các triệu chứng thường xuất hiện sau 1 đến 3 ngày kể từ khi tiếp xúc với tác nhân gây bệnh và kéo dài từ 7 đến 10 ngày, đôi khi có thể kéo dài đến ba tuần. Người bệnh có thể cảm thấy mệt mỏi, đau nhức cơ nhẹ hoặc cảm giác nặng vùng mặt.
  • Viêm đường hô hấp dưới thường có biểu hiện nặng hơn. Các triệu chứng có thể bao gồm ho có đờm, sốt cao, rét run, đau ngực, khó thở và thở khò khè. Trong trường hợp viêm phổi, người bệnh có thể thở nhanh, tím tái hoặc lú lẫn, đặc biệt ở người cao tuổi.
  • Một số dấu hiệu cảnh báo cần được chú ý bao gồm khó thở, sốt cao kéo dài, chóng mặt hoặc mất nước. Ở trẻ em, thở nhanh, lõm ngực hoặc ngủ li bì là những dấu hiệu nghiêm trọng cần được xử trí sớm.
  • Việc chẩn đoán viêm đường hô hấp cấp thường dựa trên khai thác triệu chứng, thăm khám lâm sàng và một số xét nghiệm hỗ trợ. Bác sĩ có thể đo nhịp thở, độ bão hòa oxy và nghe phổi. Các xét nghiệm nhanh có thể phát hiện virus cúm hoặc RSV, trong khi chụp X-quang phổi giúp xác định viêm phổi.
viêm đường hô hấp cấp
Triệu chứng của viêm đường hô hấp cấp phụ thuộc vào vị trí nhiễm trùng và mức độ nặng của bệnh.

Điều trị và quản lý viêm đường hô hấp cấp

  • Phần lớn các trường hợp viêm đường hô hấp cấp do virus gây ra và có thể tự khỏi sau vài ngày đến một tuần. Điều trị chủ yếu là điều trị triệu chứng nhằm giúp người bệnh hồi phục nhanh hơn và giảm cảm giác khó chịu.
  • Các biện pháp hỗ trợ bao gồm nghỉ ngơi đầy đủ, uống nhiều nước, sử dụng không khí ẩm và rửa mũi bằng dung dịch muối sinh lý. Một số thuốc hạ sốt hoặc giảm ho có thể được sử dụng để cải thiện triệu chứng khi cần thiết.
  • Kháng sinh không có tác dụng đối với virus và chỉ được sử dụng trong trường hợp nhiễm khuẩn do vi khuẩn. Việc sử dụng kháng sinh không hợp lý có thể dẫn đến tình trạng kháng kháng sinh, gây khó khăn trong điều trị về sau.
  • Trong trường hợp cúm, thuốc kháng virus có thể được sử dụng nếu được dùng sớm trong vòng 48 giờ kể từ khi xuất hiện triệu chứng.
  • Các trường hợp viêm đường hô hấp cấp nặng có thể cần nhập viện để được hỗ trợ oxy, truyền dịch hoặc điều trị tích cực.
 

Phòng ngừa viêm đường hô hấp cấp

Phòng bệnh đóng vai trò rất quan trọng trong việc giảm nguy cơ mắc viêm đường hô hấp cấp.
  • Tiêm vắc xin là một trong những biện pháp phòng ngừa hiệu quả nhất. Tiêm phòng cúm hàng năm giúp giảm nguy cơ mắc bệnh đáng kể. Ngoài ra, các vắc xin phòng phế cầu, ho gà và một số bệnh truyền nhiễm khác cũng giúp giảm nguy cơ biến chứng nặng.
  • Vệ sinh cá nhân là yếu tố quan trọng trong phòng bệnh. Rửa tay thường xuyên bằng xà phòng trong ít nhất 20 giây, che miệng khi ho hoặc hắt hơi và vệ sinh các bề mặt thường xuyên tiếp xúc là những biện pháp đơn giản nhưng mang lại hiệu quả cao.
  • Môi trường sống thông thoáng, hạn chế khói thuốc và giảm tiếp xúc với ô nhiễm không khí cũng giúp giảm nguy cơ mắc bệnh. Duy trì chế độ dinh dưỡng hợp lý, bổ sung đầy đủ vitamin và khoáng chất giúp tăng cường sức đề kháng của cơ thể.
  • Các chương trình giáo dục cộng đồng về phòng bệnh và nhận biết sớm dấu hiệu viêm đường hô hấp cấp đóng vai trò quan trọng trong việc giảm thiểu tác động của bệnh trong cộng đồng.
viêm đường hô hấp cấp
Tiêm vắc xin là một trong những biện pháp phòng ngừa hiệu quả nhất.

Biến chứng của viêm đường hô hấp cấp

  • Nếu không được điều trị đúng cách, viêm đường hô hấp cấp có thể dẫn đến nhiều biến chứng như viêm tai giữa, viêm xoang, viêm phổi hoặc nhiễm trùng huyết.
  • Ở những người có bệnh phổi mạn tính, viêm đường hô hấp cấp có thể làm bệnh nặng hơn hoặc gây ra các đợt cấp nguy hiểm. Trên phạm vi toàn cầu, nhóm bệnh này vẫn là nguyên nhân gây tử vong hàng đầu, đặc biệt ở trẻ em tại các khu vực có điều kiện y tế hạn chế.
Trong những năm gần đây, việc giám sát các bệnh virus đường hô hấp được thực hiện quanh năm nhằm phát hiện sớm các đợt bùng phát dịch bệnh. Sự thay đổi khí hậu và các hiện tượng thời tiết cực đoan có thể làm gia tăng nguy cơ lây lan của các bệnh đường hô hấp.
 
Viêm đường hô hấp cấp là một trong những bệnh lý phổ biến và có thể ảnh hưởng đến mọi lứa tuổi. Việc nhận biết sớm triệu chứng của viêm đường hô hấp cấp, điều trị đúng cách và thực hiện các biện pháp phòng ngừa đóng vai trò quan trọng trong việc giảm nguy cơ biến chứng và bảo vệ sức khỏe cộng đồng.
Các biện pháp như tiêm phòng, duy trì vệ sinh cá nhân và tăng cường sức đề kháng có thể giúp giảm đáng kể nguy cơ mắc bệnh. Khi xuất hiện các dấu hiệu nghiêm trọng như khó thở hoặc sốt cao kéo dài, người bệnh cần được thăm khám y tế kịp thời để được tư vấn và điều trị phù hợp.
 
Thông tin từ Website này không thay thế tư vấn y khoa.
Thuốc chỉ được sử dụng theo chỉ định của bác sĩ.
Tài liệu này dành cho nhân viên y tế, không dành cho công chúng.
 
Tài liệu tham khảo
Healthline. Acute Respiratory Infection: Causes, Symptoms, and Treatment.
Healthline. Acute Upper Respiratory Infection.
Centers for Disease Control and Prevention (CDC). Preventing Respiratory Illnesses.
Chia sẻ

Bài viết liên quan